De kip

Preventie is belangrijk!

Ziek en gezond

Zieke kippen verschillen nadrukkelijk van gezonde kippen. Een gezonde kip voelt stevig en doorvoed aan. Als men het skelet duidelijk kan voelen dan is de kip ondervoed. De ogen dienen een heldere aanblik te vertonen. Het gedrag moet levendig zijn. De kippen moeten scharrelen, naar voedsel pikken en regelmatig de veren poetsen. Kippen die zich apathisch gedragen zijn meestal ziek. De kam en lellen van de kip moeten goed doorbloed zijn. Als deze niet mooi rood zijn kan dat een signaal zijn dat de kip iets onder de leden heeft. Niet alle rassen hebben even dieprode lellen en kammen, men dient dus steeds te vergelijken met gezonde soortgenoten. Overigens verbleken de kam en lellen ook bij broedse hennen en dan wijst dat niet op een ziekte.

Gezonde dieren hebben verder een glanzend verenkleed. Krabben kippen veel dan kan dat wijzen op luizen. Controleer op kale plekken en bekijk tevens of u neten ziet, dit zijn witte bolletjes tegen de schacht van de veren aan. Vooral op witte veren die u tegen het licht houdt zijn schachtluizen goed te zien. Het schudden met de kop kan er op wijzen dat de kip kopluis heeft. Bol zitten en niet meer eten zijn duidelijke signalen dat er iets mis is, ook het stoppen met leggen is een dergelijk signaal. De kippen kennen en goed observeren kan tijdig ingrijpen mogelijk maken. Als er een ziekte opduikt dan is het raadplegen van een dierenarts verstandig. Ook de aanschaf van medicijnen kan vaak beter via de dierenarts omdat de vrij verkrijgbare middelen in de handel vaak veel te laag gedoseerd zijn.

Preventie

Voorkomen is beter dan genezen is een wijsheid die iedereen wel kent. Een goede hygiëne vormt de basis van preventie. Het hok en ren dienen daarom goed schoon te worden gehouden. Ook het groenvoer wat niet is opgegeten op de dag dat men het gegeven heeft moet men verwijderen om te voorkomen dat de kippen een dag later bedorven groenvoer eten. De voeding dient goed te zijn en het drinkwater steeds schoon. Het voer dient in gesloten tonnen te worden bewaard. Schaduw en zon dienen de ren te kunnen bereiken en het hok dient over voldoende ventilatie te beschikken. Het hok moet verder een goede beschutting te geven en geen kieren bevatten. De waterbak en de voersilo moeten zo geconstrueerd zijn dat voer en water niet bevuild worden. Nooit het voer en meel los in het hok of de ren strooien. Verder is belangrijk dat u uw kippen goed blijft observeren zodat u tijdig kunt ingrijpen als er iets mis is. Van tijd tot tijd de kippen controleren in de hand op ectoparasieten. Ook de huid en poten dan goed controleren.

Coccidiose

Coccidiose bij kippen is een ziekte die veroorzaakt wordt door parasieten. Er zijn bij de kippen meerdere families van deze parasiet actief en afhankelijk van welk familielid die de besmetting veroorzaakt kunnen de kippen meer tot minder ernstig ziek worden. De verschijnselen die bij besmetting kunnen waargenomen zijn het af en toe wat bol zitten en dutten. De kippen maken de indruk minder alert te zijn en lijken wel vermoeid te zijn. De kippen hebben dan vaak dunne mest en in de ontlasting kan slijmerig bloed aanwezig zijn. Ze vermageren en het borstbeen is goed voelbaar. De aanraking van de buikwand is pijnlijk en de buik is wat opgezet. Een mestonderzoek door de dierenarts zal duidelijkheid geven. Het is niet verstandig om het maar even aan te zien. Bij vroegtijdig ingrijpen en een gerichte behandeling zullen de kippen weer redelijk snel herstellen. Zoals bij preventie al opgemerkt is het van belang om het hok goed schoon en droog te houden. Ook moet u overbevolking vermijden. De parasiet kan zich namelijk snel vermeerderen in een warme en vochtige omgeving.

Wormen

Een kip kan besmet raken door diverse wormen. Zo kennen we haarwormen, spoelwormen en lintwormen. Spoel- en lintwormen kan men met het blote oog waarnemen, haarwormen niet. Niet alle wormsoorten zijn even schadelijk voor de gezondheid van de kip. Behandeling tegen wormen is daarom niet altijd noodzakelijk maar zeker als sprake is van een chronisch ziektebeeld zoals diarree, vermagering, groeivertraging, het stoppen met de eiproductie een kleine kam krijgen, verbleking van lellen en kam dan is een mestonderzoek noodzakelijk. Bij jonge dieren verloopt een wormbesmetting veelal agressiever dan bij oudere dieren. Bij de behandeling dienen alle kippen betrokken te worden. Het kippenhok en de uitloop dienen grondig gereinigd te worden. Dit kan bijvoorbeeld met een hete 5% sodaoplossing.

Luizen, mijten en vlooien

Kippenluizen zijn met het blote oog waarneembaar. Deze luizen bevinden zich op de kip en veroorzaken onrust, jeuk, kaalheid, en mogelijk ook bloedarmoede. Er zijn prima middelen om luizen te bestrijden. Regelmatig de kippen controleren op dit ongedierte.

Daarnaast kennen we de witte- en rodebloedmijt, ook wel bloedluis genoemd. Het is overigens geen luis, maar een echte mijt. Overdag zijn ze op de kippen nauwelijks aan te treffen. Ze houden zich schuil in allerlei spleten en kieren, onder de legnesten of in de bodembedekking. Als het donker is op het hok en de kippen op stok zitten kunt u met behulp van een zaklamp of het aanmaken van de binnenverlichting zien dat de mijten zich overal bevinden.

Kippen kunnen van deze mijt behoorlijk ziek worden. De mijten bijten en bij een plaag ontstaat bloedarmoede. Bovendien kunnen mijten ook andere ziektes overbrengen. Om deze mijt te bestrijden dient u nauwgezet te werk te gaan. Alle kieren en spleten in het hok moeten behandeld worden met een speciale spray of met een mengsel van groene zeep en spiritus. Daarbij mag niets worden overgeslagen. Ook zitstokken en onder legkasten en ander meubilair, alles dient te worden geraakt. Voor de kippen zelf is een zeer efficiënt geneesmiddel beschikbaar dat toegediend wordt via het drinkwater. Raadpleeg uw dierenarts.

Ook vlooien zijn bij een controle van een kip met het blote oog waar te nemen. Vlooien hebben veel meer invloed op de gezondheid van de kip dan luizen. Ze kunnen de oorzaak zijn van ernstige bloedarmoede. Vlooien zijn gemakkelijk te bestrijden, maar men zal de behandeling een aantal keren moeten herhalen omdat de rijpe eitjes van de vlo de kip opnieuw op de kip springen en parasiteren.

Kalkpoten

Ook de kalkpoot, wordt veroorzaakt door een mijt, de Cnemidocoptes mutans. In de onbevederde gedeelten van de poten van pluimvee graaft deze mijt zich in. Er ontstaan dan vuilwitte en droge korsten. Vooral bij oudere kippen zien we soms grote verdikkingen op de poten zitten. De dieren besmetten elkaar door de bodembedekking of de zitstokken. Ook hier is preventie een belangrijke maatregel waarbij een schoon en droog hok van groot belang is. Ook voor kalkpoten is een efficiënt geneesmiddel beschikbaar bij uw dierenarts.

Ziekte van Marek

De ziekte van Marek wordt veroorzaakt door een zeer besmettelijk herpes virus dat kan leiden tot de dood. De ziekte zien we meestal bij kippen van 10 tot 24 weken oud, maar in sommige gevallen kan de ziekte ook later nog optreden. De infectie vindt plaats via huidschilfers en veerdeeltjes van de oudere dieren die niet ziek zijn, maar wel drager van het virus zijn. Deze dieren kunnen een permanente bron van infectie vormen. We zien twee vormen van de ziekte die kan optreden:

• Neurale of klassieke Marek – Bij deze vorm is er een zenuwaantasting die kan leiden tot een enkele- of dubbelzijdige pootverlamming. Soms is de aantasting zo ernstig dat het dier niet meer lopen kan. Ook kan er een kropverlamming optreden waardoor een zogenaamde hangkrop optreedt. We zien vermagering, opbraken van voedsel en zenuwsymptomen.
• Acute of viscerale Marek – Hierbij kunnen tumoren in diverse organen verschijnen zoals in de eierstokken, nier, milt, lever, hart, lever en longen. De kam en lellen en ook de poten worden bleker van kleur als gevolg van bloedarmoede. De kammen zijn vaak gekrompen als gevolg van uitdroging. Bij een uitbraak sterven de meeste kippen. Sommige vogels sterven zonder dat er klinische symptomen zijn waargenomen. In de hobbysector is deze ziekte een probleem. Er zijn meestal dieren van verschillende leeftijden aanwezig, desinfectie van de omgeving is bijna niet mogelijk en hoewel er gevaccineerd kan worden tegen deze ziekte ligt dat voor de hobbysector moeilijk. Het kuiken moet op de eerste dag al de enting ontvangen en de vaccins zijn ontwikkeld voor de commerciële sector waarbij de verpakking niet op enkele kuikens is afgestemd.